ლიფანალი
ლიფანალი
მიცვალებულთა სულების მოსახსენებელი, მათი დასაპურებელი, საამებელი და შემწეობის "შესათხოვარი" ხანიერი სარიტუალო და ბუნების აღორძინებასთან დაკავშირებული დღეობა. გადმოცემით, ამ დღეებში მიცვალებულთა სულები სტუმრობდნენ თავიანთ ოჯახებს. სადღეობო ციკლი მიზნად ისახავდა ოჯახის კეთილდღეობას, მიწის ბარაქიანობას. მიეკუთვნება ხანგრძლივ დღეობათა ციკლს. ზემო სვანეთში იწყება წყალკურთხევის წინა დღეს და გრძელდება მომდევნო ორშაბათამდე, ხოლო ქვემო სვანეთში იწყება ახალი წლის მომდევნო ხუთშაბათს და გრძელდება მის სწორამდე (იხ.: მკვდარი ჩამოე). სულების "მოსვლას" დიდი ზეიმით, გაწყობილი სუფრით, ცეკვა-თამაშით ხვდებოდნენ და ამთავრებდნენ ოჯახიდან სულების საიქიოს "გასტუმრების" რიტუალით.
ლიფანალის პირველ დღეს ადგომ ჰქვია. ამ დღეს ოჯახში დილიდან განსაკუთრებული სამზადისი მიმდინარეობს. მზის ჩასვლის შემდეგ, ოჯახიდან ერთი წევრი მიდის სასაფლაოზე, მიაქვს კვერები (ლემზირ), არაყი, ანთებს სანთელს და იწვევს გარდაცლილთა სულებს სახლში. ამ დროს ოჯახში სუფრა უკვე გაშლილია, სანთლები დანთებული, კარები კი აუცილებლად გაღებული. ოჯახის უფროსი ჭიქით ხელში ამბობს შესანდობარს, ჩამოთვლის მიცვალებულთა სახელებს. ოჯახის წევრი მამაკაცები ფეხზე დგანან, ქალები კი მუხლის ჩოქებზე. შემდეგ ჭიქას გადაუქცევენ (ჩუ ხოშუნდვებიხ). ამ რიტუალის შესრულების შემდეგ ცოტა დრო უნდა გავიდეს და მხოლოდ მერე მიუსხდებიან სუფრას, თითქოს ჯერ მიცვალებულთა სულებს უნდა აცალონ სუფრასთან ჯდომა. ლიფა̄ნა̄̈ლის დღეებში სახლში ხმაური არ შეიძლება, ოჯახის წევრები ყვებიან ზღაპრებს, უკრავენ ჭუნირზე, ფანდურზე რათა გაართონ გარდაცვლილთა სულები. შაბათს, საღამოს მიცვალებულთა სულებს აცილებენ ოჯახიდან, რომლებიც მიდიან „ლალხორთე“ (ლალხორ - საკრებულო, შესაკრები ადგილი), ხალხის რწმენით მიცვალებულთა სულებმა უნდა მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ ვინ უნდა წაიყვანონ იმ ქვეყნად... ოჯახის წევრები მიცვალებულთა სულებს სთხოვენ, თუ საკადრისად ვერ გიმასპინძლეთ მოგვიტევეთო, ასევე სთხოვენ, რომ კარგი გადაწყვეტილება მიიღონ: ხოჩა ნალხორ როქუ ანჴიდდ - წელს არავინ არ წაიყვანოთო. კვირა საღამოს მიცვალებულთა სულები ბრუნდებიან „ლალხორიდან“, ამ დროს აუცილებლად ოჯახში მზადდება ფაფა (ქაქ) და ამ ცხელ ფაფას წაუდგამენ საკურთხად. შემდეგ უკვე ხსნილის სუფრა იშლება. ორშაბათს არის სულების გაცილება, ამ დღეს ლიჰლომაალი/ლისგვჯინაალი (წაბრძანება) ჰქვია. ადრიანა იშლება სუფრა, ინთება სანთლები, შეუნდობენ მიცვალებულთა სულებს და აცილებენ შემდეგი სიტყვებით: „დეჲ ჯიკლდინე, დეჲ ჯარააგუნე" - არც გაჩქარებ, არც გაყოვნებ.
