https://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php?feed=atom&namespace=0&title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98%3A%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98საქართველოს ეთნოგრაფიული ლექსიკონი - ახალი გვერდები [ka]2026-07-21T12:28:30Zსაქართველოს ეთნოგრაფიული ლექსიკონი გვერდიდანMediaWiki 1.27.1https://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php/%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%AC%E1%83%98ხავიწი2026-06-17T08:51:14Z<p>Cqwito: ახალი გვერდი: <big>'''ხავიწი'''</big> ---- უძველესი ქართული ტრადიციული კერძია, რომელი...</p>
<hr />
<div><big>'''ხავიწი'''</big><br />
----<br />
უძველესი ქართული ტრადიციული კერძია, რომელიც ძირითადად ერბოსა და ფქვილისგან ან ხაჭოსგან მზადდება. სულხან-საბა ორბელიანი მას განმარტავდა, როგორც „ერბოთი მგბარ ფქვილს“. ეს მაღალკალორიული და ყუათიანი საკვები განსაკუთრებით გავრცელებულია საქართველოს მთიან რეგიონებში: ფშავში, ხევსურეთში, თუშეთში (სადაც „დათხურს“ უწოდებენ), მთიულეთში, ჯავახეთსა და აჭარაში.<br />
<br />
'''მომზადების წესი''' კუთხეების მიხედვით განსხვავდება: მთიულური / ხევსურული (ფქვილით): ტაფაზე ადნობენ ერბოს, ნელ-ნელა ამატებენ ხორბლის ან სიმინდის ფქვილს, შუშავენ და მდუღარე მარილიან წყალს ასხამენ. მიიღება სქელი, ნოყიერი ფაფა. თუშური / ფშავური (ხაჭოთი): მას „დათხურს“ ან „ხაჭოერბოს“ უწოდებენ. გამდნარ, ადუღებულ ერბოში ყრიან სპეციალურ (დაბოყრინებულ) ხაჭოს და მანამ ზელენ, სანამ ერთგვაროვან მასად არ იქცევა.<br />
<br />
'''ტრადიციული გამოყენება:''' ქადის გულსართი: ტრადიციული მთიულური და ხევსურული სადღესასწაულო ქადების გულსართად (შიგთავსად) სწორედ მოხარშულ, გაციებულ და დაჭრილ ხავიწს იყენებენ.<br />
<br />
შესანახი საკვები: მას სპეციალურ ჭურჭელში (ჩანახში) ჩაპრესავდნენ („ჩააკალაპოტებდნენ“), აციებდნენ და ჭრიდნენ. ასე მომზადებული ხავიწი დიდხანს ინახებოდა და მწყემსებს თუ მოგზაურებს მგზავრობისას მიჰქონდათ.<br />
[[კატეგორია:ხ]]<br />
[[კატეგორია:კვება და საკვები]]<br />
[[კატეგორია:ხევსურეთი]]<br />
[[კატეგორია:მთიულეთი]]<br />
[[კატეგორია:ფშავი]]<br />
[[კატეგორია:თუშეთი]]</div>Cqwitohttps://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php/%E1%83%A9%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A2%E1%83%98ჩხუტი2026-06-16T22:42:21Z<p>Cqwito: </p>
<hr />
<div><big>'''ჩხუტი'''</big><br />
----<br />
#სალუდე ჭურჭელი: ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონის მიხედვით, ჩხუტი არის ლუდის ხალხურ წარმოებაში გამოსაყენებელი ტუჩიანი და სახელურიანი ჭურჭელი. მას ამზადებდნენ ხისგან ან სპილენძისგან და გააჩნდა მტკიცე სახელური მძიმე სამუშაოებისთვის. ძირითადად 10-15 ლიტრის ტევადობის იყო. ხევსურეთში არსებობდა [[საკარგყმო ჩხუტი]]ც — სახელოვანი მეომრის პატივსაცემად დადგმული თასი, საიდანაც ლუდის ჩამოსხმის უფლება მხოლოდ მის შთამომავლებს ჰქონდათ.<br />
#სადღვებელი (ფშაური დიალექტი): ფშავში ჩხუტი ეწოდება დასადგმელ, ვერტიკალური ტიპის ნაღების სადღვებელს. ტრადიციული [[ჩხუტ-ბრუნელი]] შედგება ორი ნაწილისგან: თავად ჩხუტისგან (მთლიანი ხისგან გამოთლილი ცილინდრული ჭურჭელი) და ბრუნელისგან (შესადღვები ჯოხი).<br />
#მცირე კასრი (თუშური დიალექტი): თუშეთში ეს არის ერთგვარი ვიწრო, მცირე ზომის კასრი, რომელსაც სითხის ჩასასხმელად ან ფქვილისა და ხორბლის შესანახად იყენებდნენ.<br />
[[კატეგორია:ჩ]]<br />
[[კატეგორია:ჭურჭელი]]<br />
[[კატეგორია:შინამრეწველობა და ხელოსნობა]]<br />
[[კატეგორია:ფშავი]]<br />
[[კატეგორია:ხევსურეთი]]<br />
[[კატეგორია:თუშეთი]]</div>Cqwitohttps://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php/%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98ბრუნელი2026-06-16T22:39:31Z<p>Cqwito: ახალი გვერდი: <big>'''ბრუნელი'''</big> #გადამისამართება ბარნელა</p>
<hr />
<div><big>'''ბრუნელი'''</big><br />
#გადამისამართება [[ბარნელა]]</div>Cqwitohttps://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php/%E1%83%A9%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A2-%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98ჩხუტ-ბრუნელი2026-06-16T22:36:54Z<p>Cqwito: ახალი გვერდი: <big>'''ჩხუტ-ბრუნელი'''</big> ---- ჩხუტ-ბრუნელი (ფშავში — ჩხუტ-ბარნელა, ხე...</p>
<hr />
<div><big>'''ჩხუტ-ბრუნელი'''</big><br />
----<br />
ჩხუტ-ბრუნელი (ფშავში — ჩხუტ-ბარნელა, ხევსურეთში — ჩასარევაი, ყუიკა) არის ტრადიციული ქართული ხის ვერტიკალური სადღვებელი, რომელიც ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში გამოიყენებოდა კარაქის (ერბოს) დასამზადებლად. იგი ორი ძირითადი ნაწილისგან შედგება: [[ჩხუტი]], მთლიანი ხისგან გამოთლილი, გულამოღებული ცილინდრული მორი (კონტეინერი), რომელშიც ასხამდნენ მაწონს ან რძეს. [[ბრუნელი]] ([[ბარნელა]]): გრძელი ხის ჯოხი, რომლის ბოლოზეც მიმაგრებული იყო რამდენიმე რგოლი ან ჯვარედინი ფირფიტა. სადღვებელს სწორედ ამ ჯოხით, ვერტიკალური მოძრაობით (ბრუნვითი მუშაობით) ამუშავებდნენ.<br />
[[კატეგორია:ჩ]]<br />
[[კატეგორია:შინამრეწველობა და ხელოსნობა]]<br />
[[კატეგორია:კვება და საკვები]]<br />
[[კატეგორია:ფშავი]]<br />
[[კატეგორია:ხევსურეთი]]<br />
[[კატეგორია:ხელსაწყო-იარაღები]]</div>Cqwitohttps://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php/%E1%83%AD%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90ჭიაკოკონობა2026-06-14T10:08:41Z<p>Cqwito: ახალი გვერდი: <big>'''ჭიაკოკონობა'''</big> ----</p>
<hr />
<div><big>'''ჭიაკოკონობა'''</big><br />
----</div>Cqwitohttps://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php/%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%98დოლაბი2026-06-14T07:33:59Z<p>Cqwito: </p>
<hr />
<div><big>'''დოლაბი'''</big><br />
----<br />
ბუნებრივი ან ხელოვნური მრგვალი, გათლილი ქვა, რომელიც ასეთსავე უძრავ ქვაზე ბრუნავს, წისქვილის ერთ-ერთი ძირითადი ელემენტი.<br />
<br />
იყენებენ მარცვლოვანი კულტურებისათვის ჩენჩოს შემოსაცლელად, მარცვლეულისა და სხვა მასალის დასაღერღად, დასაფქვავად. ბუნებრივ დოლაბს ამზადებენ მყარი ქანების (კვარციტი, ქვიშაქვა, გრანიტი) ერთი ან რამდენიმე ნატეხისაგან, ხელოვნურს — მსხვრეული კაჟის, კვარციტისა და ზუმფარისაგან ან ზუმფარისა და კაჟის ნარევისაგან (ნაწილაკებს ერთმანეთთან აცემენტებენ მაგნიუმქლორიდით ან კაუსტიკური მაგნეზიტით).<br />
<br />
დოლაბის პირზე, დასაფქვავი მასალის უკეთ დასანაწევრებლად ნაჭდევებს აკეთებენ („მოკოდვა“). რაჭასა და ხევსურეთში „დოლაბი“ წისქვილს ერქვა.<br />
[[კატეგორია:დ]]<br />
[[კატეგორია:შინამრეწველობა და ხელოსნობა]]</div>Cqwitohttps://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php/%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AD%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98მაჭარი2026-06-14T06:55:54Z<p>Cqwito: </p>
<hr />
<div><big>'''მაჭარი'''</big><br />
----<br />
ახლად დაყენებული (დუღილდაუმთავრებელი) ღვინო, რომელიც მიიღება ყურძნის ტკბილისაგან ალკოჰოლური დუღილით. აქვს სასიამოვნო ორიგინალური არომატი და მოტკბო გემო, მღვრიეა, ახასიათებს აგრეთვე ნახშირორჟანგა აირის თამაში.<br />
[[კატეგორია:მ]]<br />
[[კატეგორია:მევენახეობა-მეღვინეობა]]</div>Cqwitohttps://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php/%E1%83%AA%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98ცხენბურთი2026-06-13T15:00:59Z<p>Paata: ახალი გვერდი: <div class="img-thumbnail color-border-dotted"> {{#evt:service=youtube|id= https://youtu.be/QLcg2y9DKBs |alignment=right|dimensions=320|description=<center><s...</p>
<hr />
<div><div class="img-thumbnail color-border-dotted"><br />
{{#evt:service=youtube|id= https://youtu.be/QLcg2y9DKBs<br />
|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> ცხენბურთი</small></center>}} </div> <br />
<br />
<big>'''ცხენბურთი '''</big><br />
----<br />
ქართული ეროვნული საცხენოსნო თამაში. ფეოდალურ ეპოქაში იყენებდნენ როგორც სამხედრო-ფიზიკური აღზრდის საუკეთესო საშუალებას. შემდგომში შემუშავდა და დაიხვეწა თამაშის წესები, დადგინდა შეჯიბრების პირობები. განსაკუთრებით პოპულარულია დასავლეთ საქართველოში.<br />
ცხენბურთს თამაშობს ორი გუნდი 6-6 მხედრის შემადგენლობით (ერთი მეკარეა). საასპარეზო სწორი მინდვრის სიგრძეა 150—300 მ, სიგანე — 75—120 მ; მინდვრის კუთხეებში დამაგრებულია დროშები. კარის სიგრძეა 6 მ, სიმაღლე — 3,5 მ, მის წინ შემოხაზულია 10—20 მ საჯარიმო მოედანი. შუა მინდორში სიგანეზე გავლებულია ხაზი 5 მ-იანი დიამეტრის მქონე ცენტრალური წრით. თამაშის ძირითადი ინვენტარია მკვრივი ბურთი და ხის ჩოგნები, რომლებსაც ბოლოში დამაგრებული აქვს ბადიანი რკალი. თამაშის მიზანია ბურთის გატანა მეტოქის კარში ისე, რომ მხედარი ბურთს ეხებოდეს მხოლოდ ჩოგნით. თამაში გრძელდება 20 წუთი (სუფთა დრო; არ ჩაითვლება გვერდითი ხაზიდან ბურთის შემოტანის, საჯარიმო და სადავო გათამაშების დრო). პირველი 10 წუთის შემდეგ ეწყობა 15-წუთიანი შესვენება. თამაშის ყოველი ნახევრის დაწყებისა და გატანილი ბურთის შემდეგ მსაჯს (ისიც ცხენზე ზის) ბურთი თამაშში შეჰყავს მინდვრის ცენტრში მაღლა აგდებით. თანამსაჯები მოქმედებენ გვერდითი ხაზების გასწვრივ. თამაში მიმდინარეობს სწრაფ ტემპში, საინტერესო ტაქტიკური კომბინაციებით და რთული ტექნიკის ილეთების გამოყენებით.<br />
<br />
----<br />
* <small> ქორქია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 250.</small><br />
----<br />
[[კატეგორია:ც]]<br />
[[კატეგორია:აღზრდა და გართობა-თამაშობანი]]<br />
[[კატეგორია: მესაქონლეობა]]</div>Paata