საქართველოს ეთნოგრაფიული ლექსიკონი - მომხმარებლის წვლილი [ka]

შადუპუმი

2026-04-02T18:15:30Z

Cqwito:

__NOTOC__
[[ძველი აღმოსავლეთი#ზემო შუამდინარეთი|ძველი აღმოსავლეთი]]
<div class="col-md-8 pull-left">
<p class="bs">The site was excavated by Iraqi archaeologist Taha Baqir of the Department of Antiquities and Heritage from 1945 to 1963, discovering about 2000 tablets. Stories about Creation, the flood, The epic of Gilgamesh, and other were inscribed on some of the tablets. In 1997 and 1998, the site was worked by a team from Baghdad University and the German Archaeological Institute led by Peter A. Miglus and Laith Hussein. Many other illegally excavated tablets have found their way into various institutions.</p>
</div>
<div class="column clearfix">
<div class="col-md-4 pull-right">
<div class="panel panel-dark-white-border">
<div class="panel-heading">
<h3 class="panel-title">შადუპუმი</h3>
</div>
<div class="panel-body">
<p class="bs"><table class="table table-bordered table-hover table-color-darker">
<tr>
<td>რეგიონი</td>
<td>ზემო შუამდინარეთი</td>
</tr>
<tr>
<td>ქვეყანა</td>
<td>ერაყი</td>
</tr>
<tr>
<td>ძველი სახელი</td>
<td>Shaduppum</td>
</tr>
<tr>
<td>თანამედროვე სახელი</td>
<td>Tell Harmal</td>
</tr>
<tr>
<td>გრძედი</td>
<td>33.300795° N</td>
</tr>
<tr>
<td>განედი</td>
<td>44.468512° E</td>
</tr>
<tr>
<tr>
<td>Google Plus Code</td>
<td><span class="plainlinks">[https://goo.gl/maps/pTKLKgnZVPa8G6QK8 8F58+QR Baghdad, Iraq]</span></td>
</tr>
<tr>
<td>პერიოდი</td>
<td>აქადი, ბაბილონი</td>
</tr>
<tr>
<td>მფარველი ღვთაება</td>
<td>ნისაბა</td>
</tr>
</table></p>
<div class="btn btn-default" data-toggle="modal" data-target="#myModal">შადუპუმის აეროფოტო</div>
<div id="myModal" class="modal fade" tabindex="-1" role="dialog" aria-labelledby="myModalLabel" aria-hidden="true">
<div class="modal-dialog">
<div class="modal-content">
<div class="modal-header">
<div class="close" data-dismiss="modal" aria-hidden="true">×</div>
<div class="panel-heading">
<h3 class="panel-title">შადუპუმი</h3>
</div>
</div>
<div class="modal-body">
{{#iDisplay:https://arcg.is/0vHa1O4|500|500}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>

[[კატეგორია:შ1]]
[[კატეგორია:ნამოსახლარი]]

ვანი III

2026-04-02T18:11:19Z

Cqwito:

__NOTOC__
<div class="col-md-4 pull-left">
[[ფაილი:Vani_III.jpg|thumb|left|500px]]
</div>
<div class="column clearfix">
<div class="col-md-5 pull-right">
<div class="panel panel-dark-white-border">
<div class="panel-heading">
<h3 class="panel-title">ვანი III</h3>
</div>
<div class="panel-body">
<p class="bs"><table class="table table-bordered table-hover table-color-darker">
<tr>
<td>ქვეყანა</td>
<td>საქართველო</td>
</tr>
<tr>
<td>რეგიონი</td>
<td>სამცხე</td>
</tr>
<tr>
<td>მუნიციპალიტეტი</td>
<td>ასპინძის</td>
</tr>
<tr>
<td>უახლოესი დასახლება</td>
<td>ვანი</td>
</tr>
<tr>
<td>აბსოლუტური სიმაღლე</td>
<td>2017 მ</td>
</tr>
<tr>
<td>მოიცავს</td>
<td>450 მ<sup>2</sup></td>
</tr>
<tr>
<td>კედლის სისქე</td>
<td>2.0-2.5 მ</td>
</tr>
<tr>
<td>გრძედი</td>
<td>41.460634° N</td>
</tr>
<tr>
<td>განედი</td>
<td>43.172017° E</td>
</tr>
<tr>
<td>ArcGis აეროფოტო</td>
<td><span class="plainlinks">[https://arcg.is/1SPWyv3 ArcGis აეროფოტო]</span></td>
</tr>
<tr>
<td>ტიპი</td>
<td>სიმაგრე</td>
</tr>
</table></p>
</div>
</div>
</div>
</div>
----
'''წყარო'''
* <small><span class="plainlinks">[https://www.academia.edu/39535798/Cyclopean_Fortresses_in_Georgia დიმიტრი ნარიმანიშვილი, საქართველოს ციკლოპური სიმაგრეები, თბ., 2019]</span></small>
----
[[კატეგორია:ვ1]]
[[კატეგორია:მეგალითი]]
[[კატეგორია:საფორტიფიკაციო]]
[[კატეგორია:სამცხე]]

თორია

2026-04-02T18:04:23Z

Cqwito:

__NOTOC__
<div class="col-md-8 pull-left">
კომპლექსი მდებარეობს სოფ. თორიას თავზე არსებული მთის თხემზე, ყველაზე მაღალ ადგილას. სასიმაგრო კედლები სრულიად არის დანგრეული და დღეისათვის წარმოადგენს წვრილი ქვების გრძივ, მაღალ ზვინულს. კედლების ასეთი შემორჩენილობა მეტყველებს ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ საპირე ქვების სამშენებლო მასალად გამოყენებაზე.

კომპლექსი შედგება ციტადელისა და მის სამხრეთით, მთის ფერდზე შეფენილი, ვრცელი დასახლებისაგან. ეს უკანასკნელი, თავის მხრივ, იყოფა ორ ნაწილად. პირველი შედარებით ნაკლებ ფართობს მოიცავს. ის ჩრდილოეთით ებჯინება ციტადელს, დარჩენილი სამი მხრიდან კი, შემოზღუდულია გალავნით. აქედან სამხრეთით, მთის შუაწელამდე, შეფენილია დასახლების მეორე ნაწილი, რომელიც ტერასებადაა დაყოფილი. ამ უკანასკნელს აღმოსავლეთიდან ორი ზღუდე იცავდა. პირველი, 200 მეტრის სიგრძისაა, ის იწყება ქვედა დასახლების შუა ნაწილიდან და ადის ზედა დასახლებასთან, სადაც უერთდება ამ უკანასკნელის თავდაცვით კედელს. ხოლო მეორე ზღუდე, 600 მეტრის სიგრძისაა. ის იწყება ქვედა დასახლების ბოლოდან და ადის თხემზე, ციტადელთან, ამ უკანასკნელიდან 70 მ-ის დაშორებით. აქედან ზღუდე რკალისებურად შემოსდევს ციტადელს და მთავრდება მთის თხემზე, ციტადელიდან დასავლეთით, 100 მ-ის მოშორებით. აღსანიშნავია, რომ მთის თავზე, თავდაცვის მიზნით, ამ ზღუდეს გარედან შემოსდევს თხრილი.

პირველ თავდაცვით სისტემასა და ციტადელს შორის, ამ უკანასკნელის დასავლეთით, იკითხება კიდევ ერთი ზღუდე, რომლის სიგრძეც მხოლოდ 100 მეტრს შეადგენს. ციტადელს, აღნიშნული თხრილის და ზღუდეების გარდა, იცავდა მისი ჩრდილოეთის კედლის გასწვრივ არსებული ღრმა თხრილი. როგორც უკვე აღინიშნა, სიმაგრე სრულადაა ჩამოშლილი, თუმცა რამდენიმე ადგილზე მაინც შეიმჩნევა მასიური ქვებით ნაშენი კედლები და კონტრფორსები. კომპლექსამდე მისასვლელი გზა, სავარაუდოდ, ადიოდა მთის დასავლეთი ფერდიდან, რომელიც იწყებოდა დღევანდელი სოფლის ბოლოდან. აქედან მიემართებოდა ჩრდილოეთით, შემდეგ, მთის ფერდის შუა ნაწილში, ის უხვევდა აღმოსავლეთით და მიდიოდა თხემზე მდგარ საყდართან, რომელშიც დადასტურდა ქვის დაუმუშავებელი სტელა. აღსანიშნავია, რომ საყდრის გარშემო იკითხება ქვის წრიული მოყვანილობის გალავნის ნაშთი. აღნიშნული სტელა წრიულ გალავანთან ერთად, შესაძლოა იყოს წარმართული სამლოცველო კომპლექსის ნაშთი, თუმცა, ასევე, არ გამოვრიცხავ, რომ, ის იყო აქ არსებული გზის მაჩვენებელი. სოფლის ტერიტორიაზე ქვის სტელის, ან მენჰირის არსებობაზე ასევე მიუთითებს საბჭოთა დროის ტოპოგრაფიულ რუკებზე დატანილი ნიშანი, რომელიც გამოიყენებოდა მაღალი მონოლითების აღსანიშნავად. ასეა მონიშნული ბარალეთის ამაღლების სვეტი, განძანის და ჭიქიანის (თიქმა-დაში) მენჰირები.

აქვე დავამატებ, რომ მთის თავი წარმოადგენს კრატერისებურ წარმონაქმნს, რომელიც მოიცავს 14 ჰექტარს. ამ ტერიტორიას ადგილობრივი მოსახლეობა დღესაც აქტიურად იყენებს სახნავ-სათესად. კრატერის ცენტრალურ, ყველაზე ჩავარდნილ ნაწილში, შეიმჩნევა წყლის მოგროვების შედეგად წარმოქმნილი ნატბეური თუ ნაჭაობარი. აღნიშნული ტერიტორია მიწათმოქმედებისათვის საკმაოდ ხელსაყრელი უნდა ყოფილიყო და სრულად უზრუნველყოფდა მოსახლეობას საარსებო რესურსით.

</div>
<div class="column clearfix">
<div class="col-md-4 pull-right">
<div class="panel panel-dark-white-border">
<div class="panel-heading">
<h3 class="panel-title">თორია</h3>
</div>
<div class="panel-body">
<p class="bs"><table class="table table-bordered table-hover table-color-darker">
<tr>
<td>რეგიონი</td>
<td>ჯავახეთი</td>
</tr>
<tr>
<td>უახლოესი დასახლება</td>
<td>თორია</td>
</tr>
<tr>
<td>აბსოლუტური სიმაღლე</td>
<td>2086 მ</td>
</tr>
<tr>
<td>მოიცავს</td>
<td>4.2 ჰა</td>
</tr>
<tr>
<td>კედლის სისქე</td>
<td>2.5-4.5 მ</td>
</tr>
<tr>
<td>გრძედი</td>
<td>41.370844° N</td>
</tr>
<tr>
<td>განედი</td>
<td>43.581983° E</td>
</tr>
<tr>
<td>ტიპი</td>
<td>გამაგრებული დასახლება</td>
</tr>
</table></p>
<div class="btn btn-default" data-toggle="modal" data-target="#myModal">თორიას აეროფოტო</div>
<div id="myModal" class="modal fade" tabindex="-1" role="dialog" aria-labelledby="myModalLabel" aria-hidden="true">
<div class="modal-dialog">
<div class="modal-content">
<div class="modal-header">
<div class="close" data-dismiss="modal" aria-hidden="true">×</div>
<div class="panel-heading">
<h3 class="panel-title">თორია</h3>
</div>
</div>
<div class="modal-body">
{{#iDisplay:https://arcg.is/nKqbO2|500|500}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="col-md-12 pull-left">
'''წყარო'''
* დიმიტრი ნარიმანიშვილი, საქართველოს ციკლოპური სიმაგრეები, თბ., 2019
</div>
[[კატეგორია:თ1]]
[[კატეგორია:მეგალითი]]
[[კატეგორია:საფორტიფიკაციო]]
[[კატეგორია:ჯავახეთი]]

ხევი

2026-04-02T17:59:57Z

Cqwito:

<big>'''ხევი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/9Keir|1200|600}}
[[კატეგორია:ხ]]
[[კატეგორია:ხევი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

მთიულეთი

2026-04-02T17:56:08Z

Cqwito:

<big>'''მთიულეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/11Hv0r1|1200|600}}
[[კატეგორია:მ]]
[[კატეგორია:მთიულეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ხევსურეთი

2026-04-02T17:53:20Z

Cqwito:

<big>'''ხევსურეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/i85qf|1200|600}}
[[კატეგორია:ხ]]
[[კატეგორია:ხევსურეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://www.youtube.com/watch?v=UdkNAVfGg_0 |alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> 7 VII 2000 ინტერვიუ ქ-ნ თინათინ ოჩიაურთან. </small></center>}}</div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://www.youtube.com/watch?v=Bppnl0B5iOA&t=1785s|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> 23 VII 1999 გორშეღმისხევი. ხევსურეთი</small></center>}}</div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://www.youtube.com/watch?v=xEsZ_Ri0Qb4|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>უკანხადუ. ხევისბრის დადგინება. გორშეღმისხევი.</small></center>}}

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://www.youtube.com/watch?v=M7Vn_HUi5zw|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>ხევსურეთი. ფილმის ავტორი - მირიან ხუციშვილი</small></center>}}</div>

ერწო

2026-04-02T17:50:07Z

Cqwito:

<big>'''ერწო'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1uTj801|1200|600}}
[[კატეგორია:ე]]
[[კატეგორია:ერწო]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ფშავი

2026-04-02T17:47:09Z

Cqwito:

<big>'''ფშავი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1Cbyna7|1200|600}}
[[კატეგორია:ფ]]
[[კატეგორია:ფშავი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://www.youtube.com/watch?v=e2bl_Q_p3a4
|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> ფშავი</small></center>}} </div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://youtu.be/YVO31LO0ChU
|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> მათურის მთავარანელოზის ხატი. 2001 წ.</small></center>}} </div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://youtu.be/nLbcTG4PGaA
|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> ქალ-ვაჟის ხატში გაყვანა ფშავში. </small></center>}} </div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://youtu.be/AfyBqY7W9fw
|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> ხევისბერი გოდერძი კუწაშვილი. 2001 წ.</small></center>}} </div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://youtu.be/jXxOoTwgv-A
|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> კვრივის განათვლა მათურაში. </small></center>}} </div>

თუშეთი

2026-04-02T17:43:49Z

Cqwito:

<big>'''თუშეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/bOzPH|1200|600}}
----
<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://www.youtube.com/watch?v=ULGVktOi6t4|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>ბ-ნი ნუგზარ იდოიძე. კესალო. თუშეთი</small></center>}}</div>
[[კატეგორია:თ]]
[[კატეგორია:თუშეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ბორჩალო

2026-04-02T17:27:31Z

Cqwito:

<big>'''ბორჩალო'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/KbPba0|1200|600}}
----
# საქართველოს ისტორიული კუთხე;
# ქართლური ვაზის ჯიში
----
[[კატეგორია:ბ]]
[[კატეგორია:ქვემო ქართლი]]
[[კატეგორია:ბორჩალო]]
[[კატეგორია:მევენახეობა-მეღვინეობა]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ლორე-ტაშირი

2026-04-02T17:24:53Z

Cqwito:

<big>'''ლორე-ტაშირი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1q5WTe0|1200|600}}
[[კატეგორია:ლ]]
[[კატეგორია:ლორე-ტაშირი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

თბილისი

2026-04-02T17:22:40Z

Cqwito:

<big>'''თბილისი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/LXnuO0|1200|600}}
----
<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://youtu.be/7NakFPzlS7Q
|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> თბილისი - თბილისობა. 05 10 2018</small></center>}} </div>
[[კატეგორია:თ]]
[[კატეგორია:თბილისი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

თორი

2026-04-02T17:16:49Z

Cqwito:

<big>'''თორი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/5WWHf1|1200|600}}
[[კატეგორია:თ]]
[[კატეგორია:თორი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

არტაანი

2026-04-02T17:12:48Z

Cqwito:

<big>'''არტაანი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/19GGXv1|1200|800}}
[[კატეგორია:ა]]
[[კატეგორია:არტაანი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

შავშეთი

2026-04-02T17:10:11Z

Cqwito:

<big>'''შავშეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0amH80|1200|600}}
[[კატეგორია:შ]]
[[კატეგორია:შავშეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

კლარჯეთი

2026-04-02T17:07:46Z

Cqwito:

<big>'''კლარჯეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1q4Lz92|1200|600}}
----
ისტორიული სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი მხარე, ისტორიული მესხეთის ნაწილი.

განასხვავებენ კლარჯეთის ვიწრო და ფართო გაგებას. ფართო გაგებით კლარჯეთი ესაა ტერიტორია ზღვიდან არსიანის მთამდე, ანუ [[ჭანეთი]] და მთელი ჭოროხის აუზი, ხოლო ვიწრო გაგებით კი ის აჭარისწყლიდან არსიანამდეა და მოიცავს: ლიმანს, აჭარას, მაჭახელას, შავშეთს და არტანუჯს. კლარჯეთის უძველესი ცენტრია ციხე თუხარისი. კლარჯეთს განაგებდა ქართლის მეფის ერისთავი, რომლის რეზიდენცია V საუკუნის II ნახევრიდან არტანუჯის ციხე უნდა ყოფილიყო. მეფე ვახტანგ გორგასალმა (V საუკუნე) აქ ფართო კულტურულ-აღმშენებლობითი საქმიანობა წამოიწყო: ააშენა ეკლესია-მონასტრები, დააარსა ახალი საეპისკოპოსო (ცენტრი ახიზაში). კლარჯეთი ამავე დროს გახდა ირანის აგრესიის წინააღმდეგ ბრძოლის პლაცდარმი. VIII საუკუნეში აქ დამკვიდრდა ბაგრატიონთა სამეფო დინასტია. IX საუკუნის დასაწყისში მეფე აშოტ I-მა დიდმა არაბთა ლაშქრობებით და ეპიდემიებით გაპარტახებული მხარე აღადგინა და დაასახლა, ამავე დროს აქ დაიწყო ფართო სამონასტრო მშენებლობა გრიგოლ ხანძთელის თაოსნობით. XI-XIII საუკუნეებში კლარჯეთში ფართოდ გაიშალა კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობა. იგი განთქმული იყო ეკლესია-მონასტრებით, რომელთაც კლარჯეთის თორმეტ უდაბნოს („ათორმეტი უდაბნო“) უწოდებდნენ. XVI საუკუნეში კლარჯეთი სამხრეთ საქართველოს სხვა კუთხეებთან ერთად ოსმალეთმა მიიტაცა. 1918-1921 წლებში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შემადგენლობაშია. 1921 წლიდან კი ისევ თურქეთის საზღვრებშია.
----
[[კატეგორია:კ]]
[[კატეგორია:კლარჯეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ტაო

2026-04-02T17:04:13Z

Cqwito:

<big>'''ტაო'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0i1DLP0|1200|600}}
[[კატეგორია:ტ]]
[[კატეგორია:ტაო]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ჭანეთი

2026-04-02T17:01:32Z

Cqwito:

<big>'''ჭანეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/K8mbC4|1200|600}}
[[კატეგორია:ჭ]]
[[კატეგორია:ჭანეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ლაზეთი

2026-04-02T16:59:04Z

Cqwito:

<big>'''ლაზეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1H9Ci90|1200|600}}
[[კატეგორია:ლ]]
[[კატეგორია:ლაზეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ჯავახეთი

2026-04-02T16:55:42Z

Cqwito:

<big>'''ჯავახეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/GWeH06|1200|600}}

ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მხარე სამხრეთ საქართველოში. ისტორიული მესხეთის, იგივე ზემო ქართლის, შემდგენლობაში შემავალი კუთხე თრიალეთის მთის სამხრეთით. ისტორიულად დასავლეთით ესაზღვრება მდ. მტკვარი, ჩრდილოეთით, სამხრეთითა და აღმოსავლეთით შავშეთის, სამსარისა და ნიალისყურის მთები. ურარტულ წყაროებში მოხსენიებულია როგორ ზაბახა. XVI ს-ში ჯავახეთი ოსმალებმა მიიტაცეს, მოსახლეობისგან დაიცალა, ქართლსა და იმერეთში გადასახლდა. ვინც დარჩა იძულებით გამაჰმადიანდა. XXI ს-ში რუსული კოლონიზატორული პოლიტიკის გამო აქ სახლდებიან თურქეთიდან დევნილი სომხები და რუსი სექტანტები (დუხობორები).
----
[[კატეგორია:ჯ]]
[[კატეგორია:ჯავახეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

სამცხე

2026-04-02T16:52:22Z

Cqwito:

<big>'''სამცხე'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0ijmOS2|1200|600}}

საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, ისტორიული მესხეთის ნაწილი. არის მოსაზრება, რომ ადრე ამ მხარეს ოძრხე ეწოდებოდა. მისი ისტორიული საზღვრებია: დასავლეთით — არსიანის მთები, ჩრდილოეთით — ფერსათის მთები, სამხრეთით — ერუშეთის მთები, კასრისსერი, გუმბათისა და ვანის მთები, აღმოსავლეთით — ჭობისხევი.

სამცხის უძველესი ცენტრებია ოძრხე და აწყურის ციხე (აქ იყო სამცხის ერთ-ერთი მთავრის — სამძივარის რეზიდენცია). სამცხე იყოფოდა ხევებად (შუა საუკუნეების ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული). XI საუკუნის 40-50-იან წლებში სამცხე მსხვილ ფეოდალს ლიპარიტ ბაღვაშს ემორჩილებოდა, შემდგომში კი კვლავ სამეფო ხელისუფლებას. ამ პერიოდში დაწინაურდა ცენტრალური ხელისუფლების ერთგული ფეოდალი სულა კალმახელი, რომლისგანაც სათავეს იღებს სამცხის მთავართა — ჯაყელ-ციხისჯვარელთა ფეოდალური სახლი. მონღოლთაგან სამცხის დაპყრობის შემდეგ, 1266 წელს მთავარი სარგის ჯაყელი „ხასინჯუს“ სისტემით უშუალოდ მონღოლებს დაემორჩილა. XII—XIV საუკუნეები სამცხის ეკონომიკური და კულტურული აყვავების ხანაა. აშენდა ტაძრები: საფარა, ზარზმა, ბიეთი, ჭულე. შეიქმნა სამართლის წიგნი (ე. წ. ბექას და აღბუღას სამართალი). XVI საუკუნისათვის სამცხეში 2 საეპისკოპოსო იყო — აწყურისა და წურწყაბის. XIV საუკუნის I ნახევარში სამცხისა და მომიჯნე ტერიტორიაზე იქმნება მსხვილი ფეოდალური პოლიტიკური ერთეული სამცხე-საათაბაგო.

სამცხე XIV—XVII საუკუნეებში სამცხე-საათაბაგოს შემადგენლობაში შედიოდა, XVI საუკუნის მეორე ნახევარში დაპყრობილ იქნა თურქეთის მიერ. 1828-1829 წლებში სამცხის ერთი ნაწილი დაუბრუნდა საქართველოს, ხოლო თურქეთის ფარგლებში დარჩა კუთხეები — ყველისხევი, წურწყაბი, ფოცხოვი და ჯაყისწყალი.

თანამედროვე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით სამცხე მოიცავს სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის, ახალციხის და ასპინძის მუნიციპალიტეტებს.
----
[[კატეგორია:ს]]
[[კატეგორია:სამცხე]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ჰერეთი

2026-04-02T16:48:20Z

Cqwito:

<big>'''ჰერეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/bPWfL0|1200|600}}
----
აღმოსავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, დაარსებული ქართველთა ერთ-ერთი ეთნარქის [[ჰეროსი]]ს მიერ.

ჰერეთის ქვეყნის დედაქალაქი, მდინარეების იორისა და ალაზნის შესართავში არსებული ქალაქი ჰერეთი.

* სამხრეთი საზღვარი: ქალაქ ჰერეთიდან (იორ-ალაზნის შესართავიდან) მდინარე იორის გაყოლებით ვიდრე მის მარცხენა შენაკადამდე — დანიანის ხევამდე (სამების ხეობამდე).
* დასავლეთი საზღვარი: ივრიდან დანიანის (სამების), თურდოსა და სტორის ხეობები კავკასიონამდე.
* ჩრდილოეთი საზღვარი: კავკასიონის მთავარი ქედი სტორის ხეობასა და გიშისწყალს შორის.
* აღმოსავლეთი საზღვარი: გიშისწყალი ალაზნამდე და მდინარე ალაზანი ქალაქ ჰერეთამდე (იორ-ალაზნის შესართავამდე).

'''გულგულა''' — საგულისხმოა, რომ ისტორიულ წყაროებში ნახსენები დასახლებული პუნქტი გულგულა (იგივე ტყე-ტბა), რომელიც დღესაც არსებობს და მდებარეობს სწორედ ზემოთაღნიშნულ საზღვრებში კერძოდ კი ისტორიული ჰერეთის საზღვრის პირას, მდინარე თურდოს მარჯვენა სანაპიროზე. გადმოცემის მიხედვით ცნობილია რომ ძველად გულგულა მდებარეობდა მდინარე თურდოსხევის ზედა ნაწილში. შესაბამისად მისი, როგორც საზღვრისპირა დასახლებულ პუნქტად გამოყენება მართებულია.

"კვალად ამ ლოპოტის წყლის შესართავს ზეით ალაზანს მოერთვის თურდოსხევი, გამომდინარე შუამთიდამ. ამ ხევზედ არს გულგულა, რომელსა ეწოდა პირველ ტყე-ტბა. ესე ხევი არს საზღვარი ჰერეთისა და კახეთისა."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, „საქართველოს გეოგრაფია“, თბ. 1904, გვ. 162</ref>

'''საყორნის მთა''' — ისტორიული ჰერეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს საყორნის მთა, რომელზეც ერთ-ერთი გადმოცემის თანახმად მიმსჭვალული იყო პრომეთე.

"ჰერსს ანუ ჰეროსს განუჩინა ადგილნი: აღმოსავლით კავკასია, დასავლით მდინარე მტკვარი, სამხრით საზღვრადმდე მოვაკოჲსა და ჩრდილოდ ტყე-ტბადმდე. ამან უწინარეს ყოველთა ძმათა თჳსთა აღაშენა ქალაქი და ციხე, სადაცა იყრებიან ორნი მდინარენი ივერი დიდი (ესე იგი ალაზანი) და ივერა (ანუ იორა) მცირე, ესე იგი იორი. ამა ორთა მდინარეთა შესაყარსა საშუალ და უწოდა ხორნა-ბუჯი ანუ ხორანთა (ხორა სახელედებოდა მეუღლესა ამისსა)."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 30</ref>

"და მისცა კახოსს საზღვარი: აღმოსავლით მთა კავკასი, სამხრით საზღვარი ჰერეთისა, თურდო-შტორის ხევი ვიდრე კავკასამდე..."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 127</ref>

"ხოლო კვალად ნინოწმინდას ზეით ერთვის იორს სამების ხევი, ეგრეთვე გამომდინარე და მომდინარე ვითარცა წინათ ხევნი (ნინოწმინდისა და გიორგიწმინდის ხევენი). და ამის შესართვაზედ ხაშმს ჰყვეს მონასტერი და ციხე ნათლისმცემლის მონაზონთა. ამას ზეით ამ ხევზედ არს ეკლესია დიდშენი, გუნბათიანი, სამებისა. ზის ეპისკოპოზი, მწყემსი ამას ზეითის ქვეყნისა ერწოდმდე. ესე ხევი არს საზღვარი ჰერეთისა და კახეთისა."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 135</ref>

'''ადმინისტრაციული დაყოფა'''

თავდაპირველად ჰერეთი შეადგენდა ერთიან რეგიონს, ხოლო დროთა განმავლობაში, მისმა სხვადასხვა ნაწილმა ცალკე სახელწოდება მიიღო რელიეფიდან გამომდინარე, თუმცა ისევ რჩებოდა ჰერეთის შემადგენლობაში.

"ხოლო შემდგომად განდგომილებისა, ქორინიკონსა ჩუჲვ ქართულსა ჩნდ მოისპო სახელი ჰერეთისაცა და იწოდნენ საკუთრად კახთ მეფედ; და ჰერეთს უწოდებენ შემდგომად აწამდე განყოფით ესრეთ: გაღმა-მხარს, ელისენსა, შიგნით-კახეთს და ქისიყს, და გარეთ-კახეთს."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 129</ref>

XVIII საუკუნის ბოლოსათვის ვახუშტის ბატონიშვილის მიერ აღწერის მომენტში ჰერეთი შედგებოდა შემდეგი ნაწილებისაგან:
* გაღმამხარი (კახეთი)
* ელისენი
* შიგნიკახეთი
* ქიზიყი
* გარეკახეთი<br />

წყაროებში პირველად V საუკუნეში მოიხსენიება. უძველეს ხანაში კავკასიის ალბანეთის სამეფოში შედიოდა. X-XIV საუკუნეების წყაროების მიხედვით მოიცავდა გვიანდელი ხანის შიგნიკახეთისა და გაღმამხრის ტერიტორიას (მდ. ალაზნის ველი) საინგილოს ჩათვლით. XII საუკუნეში ამ ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა საქართველოს ფეოდალური მონარქიის ერთ-ერთი ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური ერთეული — ჰერეთის საერისთავო, რომელიც დაღესტნის მოსაზღვრე მთიანეთსაც მოიცავდა. XI საუკუნის ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, ჰერეთი მოიცავდა კამბეჩოვანსაც და სუჯეთსაც (ე. ი. გარდა მდ. ალაზნის ველისა, მდ. ივრის შუა და ქვემო დინების ზეგანს), თუმცა წყაროსეული ცნობა უფრო ძველ რეალობას ასახავს და ეფარდება ვახტანგ I გორგასალის (V ს.) მიერ შექმნილ ადრინდელი პერიოდის ჰერეთის საერისთავიოს ტერიტორიას. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით სახელწოდება "ჰერეთი" აგრეთვე კავკასიის ალბანეთის ტერიტორიასაც აღნიშნავს. XV საუკუნიდან ტერმინი "ჰერეთი" აღარ იხმარება და მას ენაცვლება ტერმინი "კახეთი".
----
'''ლიტერატურა:'''
[[კატეგორია:ჰ]]
[[კატეგორია:ჰერეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ჰერეთი

2026-04-02T16:48:02Z

Cqwito:

<big>'''ჰერეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/bPWfL0|1200|400}}
----
აღმოსავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, დაარსებული ქართველთა ერთ-ერთი ეთნარქის [[ჰეროსი]]ს მიერ.

ჰერეთის ქვეყნის დედაქალაქი, მდინარეების იორისა და ალაზნის შესართავში არსებული ქალაქი ჰერეთი.

* სამხრეთი საზღვარი: ქალაქ ჰერეთიდან (იორ-ალაზნის შესართავიდან) მდინარე იორის გაყოლებით ვიდრე მის მარცხენა შენაკადამდე — დანიანის ხევამდე (სამების ხეობამდე).
* დასავლეთი საზღვარი: ივრიდან დანიანის (სამების), თურდოსა და სტორის ხეობები კავკასიონამდე.
* ჩრდილოეთი საზღვარი: კავკასიონის მთავარი ქედი სტორის ხეობასა და გიშისწყალს შორის.
* აღმოსავლეთი საზღვარი: გიშისწყალი ალაზნამდე და მდინარე ალაზანი ქალაქ ჰერეთამდე (იორ-ალაზნის შესართავამდე).

'''გულგულა''' — საგულისხმოა, რომ ისტორიულ წყაროებში ნახსენები დასახლებული პუნქტი გულგულა (იგივე ტყე-ტბა), რომელიც დღესაც არსებობს და მდებარეობს სწორედ ზემოთაღნიშნულ საზღვრებში კერძოდ კი ისტორიული ჰერეთის საზღვრის პირას, მდინარე თურდოს მარჯვენა სანაპიროზე. გადმოცემის მიხედვით ცნობილია რომ ძველად გულგულა მდებარეობდა მდინარე თურდოსხევის ზედა ნაწილში. შესაბამისად მისი, როგორც საზღვრისპირა დასახლებულ პუნქტად გამოყენება მართებულია.

"კვალად ამ ლოპოტის წყლის შესართავს ზეით ალაზანს მოერთვის თურდოსხევი, გამომდინარე შუამთიდამ. ამ ხევზედ არს გულგულა, რომელსა ეწოდა პირველ ტყე-ტბა. ესე ხევი არს საზღვარი ჰერეთისა და კახეთისა."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, „საქართველოს გეოგრაფია“, თბ. 1904, გვ. 162</ref>

'''საყორნის მთა''' — ისტორიული ჰერეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს საყორნის მთა, რომელზეც ერთ-ერთი გადმოცემის თანახმად მიმსჭვალული იყო პრომეთე.

"ჰერსს ანუ ჰეროსს განუჩინა ადგილნი: აღმოსავლით კავკასია, დასავლით მდინარე მტკვარი, სამხრით საზღვრადმდე მოვაკოჲსა და ჩრდილოდ ტყე-ტბადმდე. ამან უწინარეს ყოველთა ძმათა თჳსთა აღაშენა ქალაქი და ციხე, სადაცა იყრებიან ორნი მდინარენი ივერი დიდი (ესე იგი ალაზანი) და ივერა (ანუ იორა) მცირე, ესე იგი იორი. ამა ორთა მდინარეთა შესაყარსა საშუალ და უწოდა ხორნა-ბუჯი ანუ ხორანთა (ხორა სახელედებოდა მეუღლესა ამისსა)."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 30</ref>

"და მისცა კახოსს საზღვარი: აღმოსავლით მთა კავკასი, სამხრით საზღვარი ჰერეთისა, თურდო-შტორის ხევი ვიდრე კავკასამდე..."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 127</ref>

"ხოლო კვალად ნინოწმინდას ზეით ერთვის იორს სამების ხევი, ეგრეთვე გამომდინარე და მომდინარე ვითარცა წინათ ხევნი (ნინოწმინდისა და გიორგიწმინდის ხევენი). და ამის შესართვაზედ ხაშმს ჰყვეს მონასტერი და ციხე ნათლისმცემლის მონაზონთა. ამას ზეით ამ ხევზედ არს ეკლესია დიდშენი, გუნბათიანი, სამებისა. ზის ეპისკოპოზი, მწყემსი ამას ზეითის ქვეყნისა ერწოდმდე. ესე ხევი არს საზღვარი ჰერეთისა და კახეთისა."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 135</ref>

'''ადმინისტრაციული დაყოფა'''

თავდაპირველად ჰერეთი შეადგენდა ერთიან რეგიონს, ხოლო დროთა განმავლობაში, მისმა სხვადასხვა ნაწილმა ცალკე სახელწოდება მიიღო რელიეფიდან გამომდინარე, თუმცა ისევ რჩებოდა ჰერეთის შემადგენლობაში.

"ხოლო შემდგომად განდგომილებისა, ქორინიკონსა ჩუჲვ ქართულსა ჩნდ მოისპო სახელი ჰერეთისაცა და იწოდნენ საკუთრად კახთ მეფედ; და ჰერეთს უწოდებენ შემდგომად აწამდე განყოფით ესრეთ: გაღმა-მხარს, ელისენსა, შიგნით-კახეთს და ქისიყს, და გარეთ-კახეთს."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 129</ref>

XVIII საუკუნის ბოლოსათვის ვახუშტის ბატონიშვილის მიერ აღწერის მომენტში ჰერეთი შედგებოდა შემდეგი ნაწილებისაგან:
* გაღმამხარი (კახეთი)
* ელისენი
* შიგნიკახეთი
* ქიზიყი
* გარეკახეთი<br />

წყაროებში პირველად V საუკუნეში მოიხსენიება. უძველეს ხანაში კავკასიის ალბანეთის სამეფოში შედიოდა. X-XIV საუკუნეების წყაროების მიხედვით მოიცავდა გვიანდელი ხანის შიგნიკახეთისა და გაღმამხრის ტერიტორიას (მდ. ალაზნის ველი) საინგილოს ჩათვლით. XII საუკუნეში ამ ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა საქართველოს ფეოდალური მონარქიის ერთ-ერთი ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური ერთეული — ჰერეთის საერისთავო, რომელიც დაღესტნის მოსაზღვრე მთიანეთსაც მოიცავდა. XI საუკუნის ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, ჰერეთი მოიცავდა კამბეჩოვანსაც და სუჯეთსაც (ე. ი. გარდა მდ. ალაზნის ველისა, მდ. ივრის შუა და ქვემო დინების ზეგანს), თუმცა წყაროსეული ცნობა უფრო ძველ რეალობას ასახავს და ეფარდება ვახტანგ I გორგასალის (V ს.) მიერ შექმნილ ადრინდელი პერიოდის ჰერეთის საერისთავიოს ტერიტორიას. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით სახელწოდება "ჰერეთი" აგრეთვე კავკასიის ალბანეთის ტერიტორიასაც აღნიშნავს. XV საუკუნიდან ტერმინი "ჰერეთი" აღარ იხმარება და მას ენაცვლება ტერმინი "კახეთი".
----
'''ლიტერატურა:'''
[[კატეგორია:ჰ]]
[[კატეგორია:ჰერეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ჰერეთი

2026-04-02T16:47:33Z

Cqwito:

ჰერეთი

2026-04-02T16:47:01Z

Cqwito:

<big>'''ჰერეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/bPWfL0|1200|700}}
----
აღმოსავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, დაარსებული ქართველთა ერთ-ერთი ეთნარქის [[ჰეროსი]]ს მიერ.

ჰერეთის ქვეყნის დედაქალაქი, მდინარეების იორისა და ალაზნის შესართავში არსებული ქალაქი ჰერეთი.

* სამხრეთი საზღვარი: ქალაქ ჰერეთიდან (იორ-ალაზნის შესართავიდან) მდინარე იორის გაყოლებით ვიდრე მის მარცხენა შენაკადამდე — დანიანის ხევამდე (სამების ხეობამდე).
* დასავლეთი საზღვარი: ივრიდან დანიანის (სამების), თურდოსა და სტორის ხეობები კავკასიონამდე.
* ჩრდილოეთი საზღვარი: კავკასიონის მთავარი ქედი სტორის ხეობასა და გიშისწყალს შორის.
* აღმოსავლეთი საზღვარი: გიშისწყალი ალაზნამდე და მდინარე ალაზანი ქალაქ ჰერეთამდე (იორ-ალაზნის შესართავამდე).

'''გულგულა''' — საგულისხმოა, რომ ისტორიულ წყაროებში ნახსენები დასახლებული პუნქტი გულგულა (იგივე ტყე-ტბა), რომელიც დღესაც არსებობს და მდებარეობს სწორედ ზემოთაღნიშნულ საზღვრებში კერძოდ კი ისტორიული ჰერეთის საზღვრის პირას, მდინარე თურდოს მარჯვენა სანაპიროზე. გადმოცემის მიხედვით ცნობილია რომ ძველად გულგულა მდებარეობდა მდინარე თურდოსხევის ზედა ნაწილში. შესაბამისად მისი, როგორც საზღვრისპირა დასახლებულ პუნქტად გამოყენება მართებულია.

"კვალად ამ ლოპოტის წყლის შესართავს ზეით ალაზანს მოერთვის თურდოსხევი, გამომდინარე შუამთიდამ. ამ ხევზედ არს გულგულა, რომელსა ეწოდა პირველ ტყე-ტბა. ესე ხევი არს საზღვარი ჰერეთისა და კახეთისა."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, „საქართველოს გეოგრაფია“, თბ. 1904, გვ. 162</ref>

'''საყორნის მთა''' — ისტორიული ჰერეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს საყორნის მთა, რომელზეც ერთ-ერთი გადმოცემის თანახმად მიმსჭვალული იყო პრომეთე.

"ჰერსს ანუ ჰეროსს განუჩინა ადგილნი: აღმოსავლით კავკასია, დასავლით მდინარე მტკვარი, სამხრით საზღვრადმდე მოვაკოჲსა და ჩრდილოდ ტყე-ტბადმდე. ამან უწინარეს ყოველთა ძმათა თჳსთა აღაშენა ქალაქი და ციხე, სადაცა იყრებიან ორნი მდინარენი ივერი დიდი (ესე იგი ალაზანი) და ივერა (ანუ იორა) მცირე, ესე იგი იორი. ამა ორთა მდინარეთა შესაყარსა საშუალ და უწოდა ხორნა-ბუჯი ანუ ხორანთა (ხორა სახელედებოდა მეუღლესა ამისსა)."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 30</ref>

"და მისცა კახოსს საზღვარი: აღმოსავლით მთა კავკასი, სამხრით საზღვარი ჰერეთისა, თურდო-შტორის ხევი ვიდრე კავკასამდე..."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 127</ref>

"ხოლო კვალად ნინოწმინდას ზეით ერთვის იორს სამების ხევი, ეგრეთვე გამომდინარე და მომდინარე ვითარცა წინათ ხევნი (ნინოწმინდისა და გიორგიწმინდის ხევენი). და ამის შესართვაზედ ხაშმს ჰყვეს მონასტერი და ციხე ნათლისმცემლის მონაზონთა. ამას ზეით ამ ხევზედ არს ეკლესია დიდშენი, გუნბათიანი, სამებისა. ზის ეპისკოპოზი, მწყემსი ამას ზეითის ქვეყნისა ერწოდმდე. ესე ხევი არს საზღვარი ჰერეთისა და კახეთისა."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 135</ref>

'''ადმინისტრაციული დაყოფა'''

თავდაპირველად ჰერეთი შეადგენდა ერთიან რეგიონს, ხოლო დროთა განმავლობაში, მისმა სხვადასხვა ნაწილმა ცალკე სახელწოდება მიიღო რელიეფიდან გამომდინარე, თუმცა ისევ რჩებოდა ჰერეთის შემადგენლობაში.

"ხოლო შემდგომად განდგომილებისა, ქორინიკონსა ჩუჲვ ქართულსა ჩნდ მოისპო სახელი ჰერეთისაცა და იწოდნენ საკუთრად კახთ მეფედ; და ჰერეთს უწოდებენ შემდგომად აწამდე განყოფით ესრეთ: გაღმა-მხარს, ელისენსა, შიგნით-კახეთს და ქისიყს, და გარეთ-კახეთს."<ref>ვახუშტი ბატონიშვილი, გვ. 129</ref>

XVIII საუკუნის ბოლოსათვის ვახუშტის ბატონიშვილის მიერ აღწერის მომენტში ჰერეთი შედგებოდა შემდეგი ნაწილებისაგან:
* გაღმამხარი (კახეთი)
* ელისენი
* შიგნიკახეთი
* ქიზიყი
* გარეკახეთი<br />

წყაროებში პირველად V საუკუნეში მოიხსენიება. უძველეს ხანაში კავკასიის ალბანეთის სამეფოში შედიოდა. X-XIV საუკუნეების წყაროების მიხედვით მოიცავდა გვიანდელი ხანის შიგნიკახეთისა და გაღმამხრის ტერიტორიას (მდ. ალაზნის ველი) საინგილოს ჩათვლით. XII საუკუნეში ამ ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა საქართველოს ფეოდალური მონარქიის ერთ-ერთი ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური ერთეული — ჰერეთის საერისთავო, რომელიც დაღესტნის მოსაზღვრე მთიანეთსაც მოიცავდა. XI საუკუნის ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, ჰერეთი მოიცავდა კამბეჩოვანსაც და სუჯეთსაც (ე. ი. გარდა მდ. ალაზნის ველისა, მდ. ივრის შუა და ქვემო დინების ზეგანს), თუმცა წყაროსეული ცნობა უფრო ძველ რეალობას ასახავს და ეფარდება ვახტანგ I გორგასალის (V ს.) მიერ შექმნილ ადრინდელი პერიოდის ჰერეთის საერისთავიოს ტერიტორიას. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით სახელწოდება "ჰერეთი" აგრეთვე კავკასიის ალბანეთის ტერიტორიასაც აღნიშნავს. XV საუკუნიდან ტერმინი "ჰერეთი" აღარ იხმარება და მას ენაცვლება ტერმინი "კახეთი".
----
'''ლიტერატურა:'''
[[კატეგორია:ჰ]]
[[კატეგორია:ჰერეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

კახეთი

2026-04-02T16:38:36Z

Cqwito:

<big>'''კახეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1eHubz2|1200|800}}

ისტორიული მხარე საქართველოს აღმოსავლეთ ნაწილში. დღევანდელი კახეთი იყოფა ოთხ ნაწილად: შიდა კახეთი (მდ. [[ალაზანი|ალაზნის]] მარჯვენა სანაპირო), გარე კახეთი (მდ. [[იორი|ივრის]] შუა წელი), ქიზიყი (მდ. ალაზნის მარცხენა სანაპირო). აღმოსავლეთი ნაწილი დღეს აზერბაიჯანის შემადგენლობაშია და საინგილოს სახელს ატარებს.
----
[[კატეგორია:კ]]
[[კატეგორია:კახეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://www.youtube.com/watch?v=0ubtAKzJ64g&t=2154s|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>ალავერდობა.27-28.09.1997 წ.</small></center>}}</div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://www.youtube.com/watch?v=AnKgLa-Ad0E&t=30s|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>ნაზარლების სამლოცველო შირაქის ზეგანზე.</small></center>}}</div>

ლეჩხუმი

2026-04-02T16:33:21Z

Cqwito:

<big>'''ლეჩხუმი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0WHC410|1200|700}}

ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მხარე დასავლეთ საქართველოში. ძირითადად მოიცავს ახლანდელი ცაგერის რაიონს. ისტორიული [[თაკვერი]]ს (რაჭა-ლეჩხუმის) შემადგენელი ნაწილი. მისი სავაჭრო -ეკონომიკური ცენტრი იყო ლაილაში. წყაროებში პირველად მოიხსენიება VI ს-ში [[სკვიმნია|სკვიმნიის]] სახელწოდებით.
----
[[კატეგორია:ლ]]
[[კატეგორია:ლეჩხუმი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

რაჭა

2026-04-02T16:29:43Z

Cqwito:

<big>'''რაჭა'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0r9mWj|1200|600}}

მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე რიონისა და მისი შენაკადების ხეობაში. ჩრდილოეთით რაჭას ესაზღვრება ოსეთი, ჩრდილო-დასავლეთით - ქვემო სვანეთი, სამხრეთით - იმერეთი, აღმოსავლეთით - შიდა ქართლი, დასავლეთით - ლეჩხუმი. ისტორიულ-გეოგრაფიულად რაჭა სამ კუთხედ იყოფოდა: მთის რაჭა, ზემო რაჭა და ქვემო რაჭა. ამჟამად რაჭის ტერიტორია შედის ონისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტებში. რაჭის ფართობი 2818 კმ2-ა

მთის რაჭა მდებარეობს მდინარე რიონის სათავისა და გლოლის ან ჭანჭახის წყლის შორის. იგი მოქცეულია კავკასიონის მთავარი ქედისა და შოდა-კედელას ქედს შორის და თავისი საშუალო სიმაღლით 3800 მეტრს აღემატება ზღვის დონიდან. მთის რაჭა შემოზღუდულია მაღალი მთებით: ფასისმთა — 3786 მეტრი, გეზე — 3870 მეტრი, ლაბო და წითელი — 4317 მეტრი, წიხვარგა — 4137, ბურჯულა — 4356, შოდა — 3607 მეტრი და სხვა. აქ წლის განმავლობაში ცივი ამინდებია (წლის საშუალო ტემპერატურა 5°C-ია, ზამთარი კი ძლიერ ცივია და თოვლიან-ყინვებიანი. იანვრის ტემპერატურა -12°C-დან -18°C-დე, გაზაფხული გვიან დგება, შემოდგომა ადრე. ზაფხული გრილია და მოკლე.

მთის რაჭა XV საუკუნემდე ეკუთვნოდა სვანეთს. ის შედგება სამი სოფლისაგან: ღები (1500 მეტრი), ჭიორა (1500 მეტრი) და გლოლა (1400 მეტრი). მთიან რაჭაში ბევრი კოშკი იდგა.

შემთხვევითი ხასიათის აღმოჩენები, რომლებსაც ადგილი აქვთ მთის რაჭაში, აშკარად უჩვენებენ, რომ ღებში, ჭიორასა და გლოლაში ადამიანს უცხოვრია ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში, რამდენიმე საუკუნით ქრისტეს წინ. მხოლოდ მძივები და ერთის ბრინჯაოს სამაჯური ინახება საქართველოს მუზეუმის არქეოლოგიურ განყოფილებაში №18—26&1. შემდეგ, ფრიად საყურადღებოა აგრეთვე 1928 წელს სოფ. ღებში, ადგილ „შოშეთში“ აღმოჩენილი ბრინჯაოს ბალთა, რომელიც მიცვალებულს წელზე ჰქონია.

არქეოლოგიური თვალსაზრისით საყურადღებო, აგრეთვე, ჭიორის მიდამოში მდებარე ადგილი „შხროლი“, სადაც ჩნდება უფრო გვიანდელი დროის, ქრისტიანობის ხანის, სხვადასხვა ნივთები და სამკაულები. ერთი სიტყვით, ამ მცირეოდენი არქეოლოგიური აღმოჩენების მიხედვით მაინც ირკვევა, რომ მთის რაჭა უძველესი დროიდან დასახლებული ყოფილა, მაგრამ ამ მოსახლეობის ვინაობის გამორკვევა ჯერჯერობით მეტად ძნელია. მხოლოდ შემდეგში, როგორც ეს ისტორიული ცნობებიდან და გეოგრაფიული სახელების ნომენკლატურიდან ირკვევა, დღევანდელი მთის რაჭის ტერიტორიაზე სვანური მოსახლეობა გავრცელებულა და კავკასიონის მთელი ეს კუთხე XV საუკუნის პირველ ნახევარში სვანეთს ჰკუთვნებია.

რაჭული მოსახლეობა დამკვიდრებულა უმთავრესად სამ სოფელში: ღებში, ჭიორასა და გლოლაში, სადაც დღესაც ბინადრობენ. სვანური ყოფის დამასახიათებელი ძველი ნაშთები დღეს აქ უკვე მოსპობილია, დარჩენილია მხოლოდ ერთი სვანური, „მურყვამის“ ტიპის კოშკი სოფ. ღებში, რომელიც გამოყენებულია სამლოცველოდ და ეწოდება „დედა ღვთისა“. ამასთანავე, გამქრალია სვანური ადათ-ჩვეულებების და რწმენის ნაშთებიც. აღსანიშნავია აგრეთვე ის გარემოებაც, რომ მიუხედავად ისტორიულ მოვლენათა ამ ფაქტისა, ჩვენ აქ არ ვხედავთ ორი ყოფის—სვანურისა და რაჭულის—გადაჯვარედინებას და არც მათ ასიმილაციას. რაჭველებს, დროისა და ადგილის მიუხედავად, დღემდე დაუცავთ წმინდა რაჭული კილო, ყოფა-ცხოვრება და რწმენა. კავკასიონის მთავარ ქედსა და შოდა-კედელას ქედს შუა მოქცეული მთიულეთის რაჭის ფეოდალების ხელში გადასვლიდან ღებში, ჭიორასა და გლოლაში ვრცელდება რაჭული მოსახლეობა და სვანურის ნაცვლად მყარდება რაჭული ყოფა-ცხოვრება.

ადრეულ პერიოდში რაჭა ლეჩხუმთან ერთად ქმნიდა თაკვერს. თაკვერი დამოწმებულია VII საუკუნის წყაროებში. თაკვერს გამოეყო რაჭა და სახელწოდება თაკვერი შემორჩა მხოლოდ ლეჩხუმს.

X საუკუნის ბოლოს შეიქმნა რაჭის საერისთავო, რომლის პირველი ერისთავი რატი ბაღვაში იყო. მისი ძის, კახაბერის ძის სახელიდან მოდის რაჭის ერისთავების - კახაბერისძეთა გვარსახელი. რაჭის ერისთავები დიდ როლს თამაშობდნენ ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში X-XIII საუკუნეებში. ამ პერიოდში რაჭის ერისთავები მეფის მოხელეებს წარმოადგენდნენ. მათ ევალებოდათ საერისთავოში სამეფო გადასახადების აკრეფა, ლაშქრის გამოყვანა და წინამძღოლობა. რაჭის ერისთავთა მთავარი რეზიდენცია მინდაციხე იყო. დიდი ციხე-დარბაზი იყო კვარის ციხეც.

XIII საუკუნის 80-იან წლებში დავით ნარინმა გააუქმა საერისთავო და ეს ტერიტორია სამეფო მამულებად გამოაცხადა. კახაბერისძეთა საგვარეულო, როგორც ჩანს, ამოწყდა. XIV საუკუნის 30-იან წლებში, შემდგომში საერისთავოს აღდგენის შემდეგ ერისთავის ტიტულს ჭარელიძეთა, უფრო მოგვიანებით კი, 1488 წლიდან, ჩხეტიძეთა საგვარეულო ატარებდა.

XV საუკუნის მეორე ნახევარში საქართევლოს სამეფო-სათავროებად დაშლის შემდეგ რაჭის საერისთავო სამეგრელოს შემადგენლობაში შევიდა. მეთხუთმეტე საუკუნის 30-იან წლებში იმერეთის მეფემ ბაგრატ მესამემ რაჭის ერისთავებს მინდაციხე-დარბაზი გადასცა და იმერეთის შექმნილი სამეფოს ახლად შექმნილი სადროშოების, მასამო-რაჭის სადროშოს, სარდლობა ჩააბარა. რაჭის ერისთავებს საკუთარი სათავადო ჰქონდათ, რომელიც თავდაპირველად მდ. ლუხუნის ხეობის ერთ ნაწილს მოიცავდა. რაჭის ერისთავთა მთავარი რეზიდენცია გახდა მინდაციხე და სასახლე სოფელ წესში.

XV-XVII საუკუნეების რაჭის საერისთაოში იმერეთის მეფეები ფლობდნენ ყმა მამულს. მათვე ეკუთვნოდათ ხოტევისა და კვარის ციხეები, სოფელი ნიკორწმინდა. საზაფხულო რეზიდენცია იყო სოფელი შაორი და სოფელი ამბროლაური. იმერეთის მეფის ალექსანდრე III-ის გარდაცვალების შემდეგ, როდესაც სამეფოში ფეოდალური ანარქია სუფევდა, რაჭის ერისთავები შინა ომების აქტიური მონაწილეები და ხშირად ინიციატორებიც იყვნენ. მათ სურდათ: გაეფართოებინათ თავიანთი სათავადოები, თავი დაეღწიათ იმერეთის მეფის მოხელეობისაგან და საერისთავო დამოუკიდებელ სამთავროდ ექციათ.

თავდაპირველად ერისთავმა შოშიტა მეორემ იმერეთში გაჩაღებულ შინაომში კანონიერ მეფე ბაგრატ IV-ეს დაუჭირა მხარი. 1678 წელს შოშიტა არჩილ მესამეს იმერეთის სამეფო ტახტის დაკავებაში დაეხმარა. თუმცა შემდეგ ბაგრატ მეოთხეს თურქები დაეხმარნენ და არჩილი ტახტიდან გადაყენეს. რაჭის ერისთავებს არჩილის რუსეთში წასვლის შემდეგაც არ შეუწყვეტიათ ბრძოლა იმერეთის ხელისუფლებასთან. ერისთავმა შოშიტა მესამემ კარგი ურთიერთობა დაამყარა ქართლის მეფეებთან, განსაკუთრებით ვახტანგ VI-სთან.

თავდაპირველად რაჭის ერისთავები საერისთავოს თავადებს ეყრდნობოდნენ იმერეთის სამეფო ხელისუფლებასთან ბრძოლაში. მოკავშირეებმა, უპირველეს ყოვლისა, რაჭის საერისთვოში მეფის კუთვნილი ყმა-მამული მიითვისეს: იაშვილებმა-კვარისციხე, წულუკიძეებმა-ხოტევისა; სამეფო ყმა-მამულის დიდი ნაწილი კი რაჭის ერისთავების ხელში გადავიდა. იმერეთის მეფე სოლომონ პირველმა 1769 წლის მეორე ნახევარში როსტომი ოჯახიანად შეიპყრო, ხოლო რაჭის საერისთავო გააუქმა. 1784 წელს რაჭის საერისთავო იმერეთის მეფემ დავით გიორგის ძემ აღადგინა. მეფის გადაწყვეტილების მიღებაში დიდი როლი ითამაშა კაცია II დადიანმა. მეფემ ერისთვობა ერთ-ერთ თავის დისწულს ანტონს უბოძა. ამით უკმაყოფილო წულუკიძეებისა და წერეთლების გამოსვლა მარცხით დამთავრდა.

1785 წელს იმერეთის მეფემ რაჭის ერისთავად ანტონის ნაცვლად მისი მამა, გიორგი როსტომის ძე, დასვა. ბერი წულუკიძე და პაპუნა წერეთელი ახალციხეში გაიქცნენ და 1786 წლის ისნვარში 500 ლეკისა და 1000 თურქისაგან შემდგარი ლაშქრით რაჭაში შეიჭრნენ. იმერეთის მეფემ ოდიშის ლაშქარი მოიშველია და რაჭაში ილაშქრა. გადამწყვეტ ბრძოლაში 1786 წლის 26 იანვარს სოფელ სხვავასთან დავით გიორგის ძემ გაიმარჯვა, 1787 წელს გიორგი რაჭის ერისთავი ბრძოლაში დაიღუპა და მის ადგილას დავით გიორგის ძემ კვლავ ანტონ გიორგის-ძე დასვა. 1789 წელს იმერეთში გამეფდა სოლომონ II, რომელმაც საბოლოოდ გაუქმა რაჭის საერისთავო.

იმერეთის სამეფოს რუსეთის იმპერიასთან შეერთების შემდეგ, რაჭის ტერიტორია ქმნიდა ჯერ ოკრუგს, შემდეგ - მაზრას. რაჭის მხარეს სხვადასხვა დროს განაგებდა რამდენიმე თავადური საგვარეულო: წულუკიძე, იაშვილი, ჯაფარიძე, ინასარიძე, ლაშხისშვილი.

1897 წლისთვის რაჭაში 61621 ადამიანი ცხოვრობდა. რაჭის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი სოფლებში ცხოვრობს. ეს სოფლები ხალხმრავლობით არ გამოირჩევა და ძირითადად მდინარეთა ნაპირებზე მდებარეობს ან მთის ფერდობებზეა შეფენილი. ადგილობრივები საგრძნობლად დაზარალდნენ 1991 წლის 29 აპრილს მომხდარი მიწისძვრის გამო.

რაჭაში ბევრი ეკლესია და ნაეკლესიარი, ციხე და ნაციხარია აღრიცხული. რაჭველები ცნობილი ხელოსნები იყვნენ. XI საუკუნეში ნიკორწმინდის დაწერილის მიხედვით რაჭასა და მის მეზობელ არგვეთში მრავლად უშენებიათ ორ-სამსართულიანი სახლები, რომელის ქვედა ქვითკირით ამოშენებული სარდული ბოსლად და ფარეხად იყო გამოყენებული. საცხოვრებლად გამოიყენებოდა მეორე და მესამე, ხისგან აშენებული სართულები, რომლებსაც „სენა“ და „ქორედი“ ეწოდებოდა. მარნის შენობებს მუხის ხისგან აგებდნენ.

რაჭველებს კარგი ურთიერთობა ჰქონდათ ჩრდილო-კავკასიელ მთიელებთან. ისინი ერთმანეთს შვილებს უგზავნიდნენ აღსაზრდელად, რათა მეზობელთა ენა და წეს-ჩვეულება ესწავლათ. ეს მათ ერთმანეთთან ურთიერთობას უადვილებდა. ამ წეს-ჩვეულებას რაჭველები „კერძ-მოკეთეობას“ უწოდებდნენ.

რაჭაში მოჰყავდათ საგაზაფხულო და საშემოდგომო ხორბალი, ქერი და შვრია. ეს ორი კულტურა უფრო მაღალ სოფლებში იყო გავრცელებული. დიდი ადგილი ეკავა მევენახეობას. მევენახეობა-მეღვინეობა ქვემო რაჭაში იყო წამყვანი, ზემო რაჭაში კი ასეთი იყო მესაქონლეობა. რაჭველთა ყოფაში განსაკუთრებული ადგილი ეჭირა ღორის მოვლა-მოშენებას. განსაკუთრებით უვლიდნენ სალორე ღორებს. დამარილებული ღორის ხორცი კვამლში გამოჰყავდათ და იღებდნენ რაჭული ლორს, რომელიც მთელ საქართველოშია ცნობილი. რაჭველები ეწეოდნენ საქონლით ვაჭრობასაც. ოჯახები 50-70 ადამიანისგან შედგებოდა.

სოფელი წედისი რკინის მადნის მოპოვებითა და რკინის დამუშავებით იყო ცნობილი. რაჭაში შემუშავებული იყო ადგილობრივ რელიეფურ პირობებთან შეგუებული სახვნელი იარაღი, რომელიც ნიადაგს ისე ამუშავებდა, რომ მის გამოფიტვა-დაცურებას გამორიცხავდა.

რაჭის მოსახლეობისთვის ტრადიციული იყო გარე სამუშაოებზე სიარული, რასაც ისინი „მოსაგებში“ წასვლას უწოდებდნენ. გარე სამუშაოებზე ისინი გვიან შემოდგომიდან გაზაფხულამდე მიდიოდნენ. XIX საუკუნის 30-იანი წლებიდან გარე სამუშაოებზე სიარული გასცდა საქართველოს ფარგლებს, მიდიოდნენ ჩრდილო კავკასიაში და უფრო შორსაც. ჩრდილოეთში წასული ბევრი რაჭველი უკან აღარ დაბრუნდა და იქვე დარჩა.
----
[[კატეგორია:რ]]
[[კატეგორია:რაჭა]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://www.youtube.com/watch?v=I2um2h3Rug8&t=2s|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>ინსტიტუტის ვიდეოარქივიდან - რაჭა 2000 წ..</small></center>}}</div>

სვანეთი

2026-04-02T16:22:06Z

Cqwito:

<big>'''სვანეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1njDja0|1200|600}}
[[კატეგორია:ს]]
[[კატეგორია:სვანეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://www.youtube.com/watch?v=FFutFg7RUS4|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>საუბარი სვანურ ფრესკულ მხატვრობაზე</small></center>}}</div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://www.youtube.com/watch?v=a6ZiYjWtxi4&t=6s|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>წმინდა გიორგის ხატი ნაკიფარიდან</small></center>}}</div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://youtu.be/MBIeH4idwzE|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>ექსპედიცია ზემო სვანეთში. 10 -15 07 1999 </small></center>}}</div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://youtu.be/AST7F-9rtLg|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>საუბარი ლამპრობის ტრადიციის შესახებ</small></center>}}</div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id=https://youtu.be/9qyqxObTD94|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>ხატის მცველი სოფ. ლატალიდან</small></center>}}</div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://youtu.be/W13vTWE7epY
|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small>სვიმნიშობა//სვიმნობა ჯანდარელ სვანებში.</small></center>}} </div>

<div class="img-thumbnail color-border-dotted">
{{#evt:service=youtube|id= https://youtu.be/avViVxisy08
|alignment=right|dimensions=320|description=<center><small> ლიფანალის აღნიშვნა ლატალის თემში </small></center>}} </div>

სამეგრელო

2026-04-02T16:18:45Z

Cqwito:

<big>'''სამეგრელო'''</big>
----
საქართველოს ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მხარე დასავლეთით. მოიცავს კოლხეთის დაბლობის ცენტრალურ ნაწილსა და მის მთისწინეთს. მდებარეობს მდინარეების - რიონისა და ენგურის აუზებში.
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1CezrW|1200|600}}
[[კატეგორია:ს]]
[[კატეგორია:სამეგრელო]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

აფხაზეთი

2026-04-02T16:15:16Z

Cqwito:

<big>'''აფხაზეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0ej9PK|1200|600}}
[[კატეგორია:ა]]
[[კატეგორია:აფხაზეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

დვალეთი

2026-04-02T16:11:28Z

Cqwito:

<big>'''დვალეთი'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/L4Oi50|1200|600}}
[[კატეგორია:დ]]
[[კატეგორია:დვალეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ქვემო ქართლი

2026-04-02T13:19:48Z

Cqwito:

<big>'''ქვემო ქართლი'''</big>
----
ისტორიული ეთნოგრაფიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0iuim82|1200|600}}
[[კატეგორია:ქ]]
[[კატეგორია:ქვემო ქართლი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

შიდა ქართლი

2026-04-02T13:16:13Z

Cqwito:

<big>'''შიდა ქართლი'''</big>
----
ისტორიული ეთნოგრაფიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/zjTy81|1200|600}}
[[კატეგორია:შ]]
[[კატეგორია:შიდა ქართლი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

შიდა ქართლი

2026-04-02T13:15:38Z

Cqwito:

<big>'''შიდა ქართლი'''</big>
----
ისტორიული ეთნოგრაფიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/zjTy81|1000|600}}
[[კატეგორია:შ]]
[[კატეგორია:შიდა ქართლი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

იმერეთი

2026-04-02T13:09:17Z

Cqwito:

<big>'''იმერეთი'''</big>
----
ისტორიული ეთნოგრაფიული მხარე დასავლეთ საქართველოში
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/THazq2|1200|600}}
[[კატეგორია:ი]]
[[კატეგორია:იმერეთი]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

აჭარა

2026-04-02T13:05:05Z

Cqwito:

<big>'''აჭარა'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/GL8nS4|1200|600}}
[[კატეგორია:ა]]
[[კატეგორია:აჭარა]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

გურია

2026-04-02T13:01:11Z

Cqwito:

<big>'''გურია'''</big>
----
ისტორიული ეთნოგრაფიული მხარე დასავლეთ საქართველოში
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0rTu0y0|1200|600}}
[[კატეგორია:გ]]
[[კატეგორია:გურია]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

გურია

2026-04-02T13:00:49Z

Cqwito:

<big>'''გურია'''</big>
----
ისტორიული ეთნოგრაფიული მხარე დასავლეთ საქართველოში
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0rTu0y0|1000|600}}
[[კატეგორია:გ]]
[[კატეგორია:გურია]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

კოლა

2026-04-02T12:55:41Z

Cqwito:

<big>'''კოლა'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0OXPab0|1200|600}}
[[კატეგორია:კ]]
[[კატეგორია:კოლა]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ანატოლია

2026-04-02T12:50:43Z

Cqwito:

[[ძველი აღმოსავლეთი#ანატოლია|ძველი აღმოსავლეთი]]

<big>'''ანატოლიის ძეგლები'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1GmCGu1|1200|600}}

სამურზაყანო

2026-04-02T12:46:53Z

Cqwito:

<big>'''სამურზაყანო'''</big>
----
ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთში, დღევანდელი გალისა და ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტები. დამოუკიდებელ ერთეულად ჩამოყალიბდა XVII-XVIII სს მიჯნაზე. მოიცავდა მდ. ღალიძგასა და მდ. ენგურს შორის ტერიტორიას.

1705 წელს მემკვიდრეობით მიიღო მურზაყან შარვაშიძემ, რომლის სახელისგანაც მთელი მხარის სახელია მიღებული. 1805 წელს შევიდა რუსეთის მფარველობაში. 1813-1840 წლებში ლევან დადიანს ექვემდებარებოდა. 1840 წელს რუსეთის ხელისუფლებამ ოდიშის სამთავროს სუვერენიტეტისაგან გამოისყიდა და სამურზაყანოს საბოქაულო დააარსა. 1857 წელს, სამგრელოს (ოდიშის) სამთავროს გაუქმების შემდეგ, სამეგრელოს მმართველს დაუქვემდებარეს. 1864 წლიდან სოხუმის სამხედრო განყოფილების შემადგენლობაში იყო, 1883-დან სოხუმის ოკრუგის შემადგენლობაში სამურზაყანოს უბნის სახელწოდებით. სამურზაყანოს ფართობი იყო 1.293,5 კმ<sup>2</sup>, 1908 წლის მონაცემებით ცხოვრობდა 38.431 ადამიანი.
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/0f4HDS3|1200|600}}
[[კატეგორია:ს]]
[[კატეგორია:სამურზაყანო]]
[[კატეგორია:ისტორიული კუთხეები]]

ქვემო შუამდინარეთი

2026-04-02T12:34:27Z

Cqwito:

[[ძველი აღმოსავლეთი#ქვემო შუამდინარეთი|ძველი აღმოსავლეთი]]

<big>'''ქვემო შუამდინარეთის ძეგლები'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1aTyyP0|1200|600}}

ქვემო შუამდინარეთი

2026-04-02T12:33:25Z

Cqwito:

[[ძველი აღმოსავლეთი#ქვემო შუამდინარეთი|ძველი აღმოსავლეთი]]
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1aTyyP0|1200|600}}

საქართველოს ღირსშესანიშნაობები

2026-04-02T12:31:36Z

Cqwito:

[[არქეოლოგია|მთავარი გვერდი]]

<big>'''საქართველოს ღირსშესანიშნაობები'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1iXf85|1200|700}}

საქართველოს ღირსშესანიშნაობები

2026-04-02T12:31:05Z

Cqwito:

[[არქეოლოგია|მთავარი გვერდი]]
<big>'''საქართველოს ღირსშესანიშნაობები'''</big>
----
{{#iDisplay:https://arcg.is/1iXf85|1200|700}}

საქართველოს ღირსშესანიშნაობები

2026-04-02T12:16:02Z

Cqwito:

[[არქეოლოგია|მთავარი გვერდი]]
<big>'''საქართველოს ღირსშესანიშნაობები'''</big>

{{#iDisplay:https://arcg.is/1iXf85|1200|700}}

საქართველოს ღირსშესანიშნაობები

2026-04-02T12:12:03Z

Cqwito:

[[არქეოლოგია|მთავარი გვერდი]]

{{#iDisplay:https://arcg.is/1iXf85|1200|700}}

ქვემო შუამდინარეთი

2026-04-02T11:43:47Z

Cqwito:

[[ძველი აღმოსავლეთი#ქვემო შუამდინარეთი|ძველი აღმოსავლეთი]]
----
{{#iDisplay:https://storymaps.arcgis.com/stories/3a5d3a01f99d4ae8a996b99fa93f62f6|1200|600}}

ქვემო შუამდინარეთი

2026-04-02T11:42:59Z

Cqwito:

[[ძველი აღმოსავლეთი#ქვემო შუამდინარეთი|ძველი აღმოსავლეთი]]
----
{{#iDisplay:https://storymaps.arcgis.com/stories/3a5d3a01f99d4ae8a996b99fa93f62f6|600|300}}